Het onmogelijke (10)
Al was mijn wil
vaak ontoereikend om zelf ook in het echte leven op te gaan, had ik deze wens
als levensdoel nooit helemaal opgegeven. De opdracht kwam me even doodeenvoudig
als onmogelijk voor. Altijd zat ik met het gevoel dat het me niet lukte doordat
andere zaken, zolang ze nog niet waren afgehandeld, voorrang kregen.
Na de raadselachtige spreuken van Lao Tse zocht
ik dezelfde waarheid in meer moderne bewoordingen. Een uitspraak die mij bijzonder
trof, komt van David Hume: 'Wat mij betreft, wanneer ik me verdiep in wat ik
mijn zelf noem, stuit ik altijd op een of andere bijzondere gewaarwording, van
warmte of koude, licht of schaduw, liefde of haat, pijn of vreugde. Ik krijg
mezelf nooit te pakken zonder enige gewaarwording en kan niets anders waarnemen
dan die gewaarwording.'
Maar gewaarworden, - een ander woord voor leven,
- is enkel mogelijk op het scherp van de snede: hier en nu. Dit neemt niet weg
dat men meent zich voorwaarts te bewegen in de tijd. Het immateriële,
onnoembare zelf krijgt dan een levensverhaal mee, waardoor het de schijn van
een blijvende identiteit verwerft. Niemand kan om het afzonderlijke bestaan
heen: ieder moet zijn eigen honger stillen. Daarnaast bestaat de behoefte om
zich te kleden en tegen weer en wind te beschutten. Wat in de oertijd begon met
een grot, zijn vandaag appartementen in miljoenensteden. Op die vanzelfsprekendheid
is elke maatschappij geënt. Men kan het bestaan van een blijvend zelf wel in
vraag stellen; maar zonder het praktische besef van een persoonlijke identiteit
zou geen samenleving kunnen functioneren.
Mijn baan in de non-ferro-industrie had ik
te danken aan de talloze toepassingen van lood en antimoon. Zoals elke
werknemer kon ik me door mijn arbeid nuttig maken. Nut was de belangrijkste
vereiste op de arbeidsmarkt. Daarvoor werd ik betaald. Het viel me op dat elke
uitdaging om mijn opdracht tot een goed einde te brengen, me volledig in beslag
nam. Het resultaat schonk me voldoening. Tijdens het werk verloor ik het besef
van tijd. Perioden waarin ik weinig te doen had, kwelden me. Dan verlangde ik
naar mijn schrijftafel waaraan ik mijn eigen leven kon organiseren, - een
droomwens. Want als aspirant heb ik jaren nodig gehad om vast te stellen dat ik,
bij het schrijven van verhalen, diende uit te gaan van echte gewaarwordingen. Gewaarwordingen
zijn universeel. De lezer kan zich pas in een tekst terugvinden als hij het
gevoel krijgt dat het ook over hem gaat.
Maar om zijn romans op de markt te brengen,
hangt de schrijver af van uitgevers die allen hun eigen visie hebben op het
persklaar maken en de verspreiding van boeken. En dan wordt er ja, nee, of
helemaal niks gezegd. Alleen het lot spreekt altijd. En kenmerkend voor het lot
is dat niemand het kan ontlopen, zelfs al schrijf je, zoals ik deed, meer dan
twintig romans in je leven. De naam die ik schrijvend aan mijn zelf wou verbinden,
werd niet door roem bevestigd. Daardoor bleven mijn inkomsten nihil. Niet dat
het vele onbetaalde werk me achteraf spijt. Door te schrijven, lukte het me alvast
mezelf daarin gewaar te worden, - iets dat me in het gewone leven, onmogelijk
leek. Want te vaak leidden overbodige gedachten of andere bezigheden me af.
Om geen
andere reden ontvangt men van alle kanten de wijze raad: ‘Pluk de dag!’ Het
inzicht dat leven zich allereerst voltrekt in wat wij van ogenblik tot ogenblik ondergaan, maakt de wereld eenvoudiger. Niet omdat alle gedachten overbodig zijn,
maar omdat ze ons zo gemakkelijk verwijderen van wat zich werkelijk afspeelt. Daarom
zou ik nog een stapje verdergaan en zeggen: ‘Pluk het moment!’
Na een leven lang de belevenissen van
anderen te hebben neergepend, werd het eindelijk tijd om bij mijn eigen
gewaarwordingen stil te staan. Maar om dit te volbrengen, moest ik, zoals Lao
Tse het opperde: ‘niets doen’. Waarmee hij wou zeggen: ‘handel zonder te
forceren.’
Mij heeft het geholpen het feit te
accepteren dat ik als een gewone burger mijn kost verdiende in een fabriek om tijdens
mijn vrije uren belangeloos en vanuit puur esthetische motieven met letteren
bezig te zijn. Want niets belet een mens te blijven scheppen en in deze stilstand
het nieuwe te ontdekken dat steeds weer verbaast.
Dat ik vandaag niet langer naar nieuw werk
streef, geeft aan de buitenstaander wellicht de indruk dat mijn levendige vuur werd
geblust, mijn jeugdig hart getemd. Het tegendeel is waar. Minder opgeslorpt,
is er zelfs een voltijdse dagtaak bijgekomen! Door te proberen het onmogelijke
mogelijk te maken, heb ik mezelf tot een ontdekkingsreiziger gepromoveerd. Zonder
hiervoor een stap te zetten strekt zich een onvermoed landschap vol rijkdommen
voor me uit. Elke gewaarwording opent een grenzeloze diepte, een wereld van
subtiele genietingen.
Robert Baeken -
Antwerpen, 23 oktober 2026
Geen opmerkingen:
Een reactie posten