dinsdag 17 november 2026

Lotgevallen (10)

 

Het onmogelijke (10)

Al was mijn wil vaak ontoereikend om zelf ook in het echte leven op te gaan, had ik deze wens als levensdoel nooit helemaal opgegeven. De opdracht kwam me even doodeenvoudig als onmogelijk voor. Altijd zat ik met het gevoel dat het me niet lukte doordat andere zaken, zolang ze nog niet waren afgehandeld, voorrang kregen.

   Na de raadselachtige spreuken van Lao Tse zocht ik dezelfde waarheid in meer moderne bewoordingen. Een uitspraak die mij bijzonder trof, komt van David Hume: 'Wat mij betreft, wanneer ik me ver­diep in wat ik mijn zelf noem, stuit ik altijd op een of andere bijzon­dere gewaarwording, van warmte of kou­de, licht of schaduw, liefde of haat, pijn of vreugde. Ik krijg mezelf nooit te pakken zonder enige gewaarwording en kan niets anders waarnemen dan die gewaarwording.'

   Maar gewaarworden, - een ander woord voor leven, - is enkel mogelijk op het scherp van de snede: hier en nu. Dit neemt niet weg dat men meent zich voorwaarts te bewegen in de tijd. Het immateriële, onnoembare zelf krijgt dan een levensverhaal mee, waardoor het de schijn van een blijvende identiteit verwerft. Niemand kan om het afzonderlijke bestaan heen: ieder moet zijn eigen honger stillen. Daarnaast bestaat de behoefte om zich te kleden en tegen weer en wind te beschutten. Wat in de oertijd begon met een grot, zijn vandaag appartementen in miljoenensteden. Op die vanzelfsprekend­heid is elke maatschappij geënt. Men kan het bestaan van een blijvend zelf wel in vraag stellen; maar zonder het praktische besef van een persoonlijke identiteit zou geen samenleving kunnen functioneren.

   Mijn baan in de non-ferro-industrie had ik te danken aan de talloze toepassingen van lood en antimoon. Zoals elke werknemer kon ik me door mijn arbeid nuttig maken. Nut was de belangrijkste vereiste op de arbeidsmarkt. Daarvoor werd ik betaald. Het viel me op dat elke uitdaging om mijn opdracht tot een goed einde te brengen, me volledig in beslag nam. Het resultaat schonk me voldoening. Tijdens het werk verloor ik het besef van tijd. Perioden waarin ik weinig te doen had, kwelden me. Dan verlangde ik naar mijn schrijftafel waaraan ik mijn eigen leven kon organiseren, - een droomwens. Want als aspirant heb ik jaren nodig gehad om vast te stellen dat ik, bij het schrijven van verhalen, diende uit te gaan van echte gewaarwordingen. Gewaarwordingen zijn universeel. De lezer kan zich pas in een tekst terugvinden als hij het gevoel krijgt dat het ook over hem gaat.

   Maar om zijn romans op de markt te brengen, hangt de schrijver af van uitgevers die allen hun eigen visie hebben op het persklaar maken en de verspreiding van boeken. En dan wordt er ja, nee, of helemaal niks gezegd. Alleen het lot spreekt altijd. En kenmerkend voor het lot is dat niemand het kan ontlopen, zelfs al schrijf je, zoals ik deed, meer dan twintig romans in je leven. De naam die ik schrijvend aan mijn zelf wou verbinden, werd niet door roem bevestigd. Daardoor bleven mijn inkomsten nihil. Niet dat het vele onbetaalde werk me achteraf spijt. Door te schrijven, lukte het me alvast mezelf daarin gewaar te worden, - iets dat me in het gewone leven, onmogelijk leek. Want te vaak leidden overbodige gedachten of andere bezigheden me af.

   Om geen andere reden ontvangt men van alle kanten de wijze raad: ‘Pluk de dag!’ Het inzicht dat leven zich allereerst voltrekt in wat wij van ogenblik tot ogenblik ondergaan, maakt de wereld eenvoudiger. Niet omdat alle gedachten overbodig zijn, maar omdat ze ons zo gemakkelijk verwijderen van wat zich werkelijk afspeelt. Daarom zou ik nog een stapje verdergaan en zeggen: ‘Pluk het moment!’

   Na een leven lang de belevenissen van anderen te hebben neergepend, werd het eindelijk tijd om bij mijn eigen gewaarwordingen stil te staan. Maar om dit te volbrengen, moest ik, zoals Lao Tse het opperde: ‘niets doen’. Waarmee hij wou zeggen: ‘handel zonder te forceren.’

   Mij heeft het geholpen het feit te accepteren dat ik als een gewone burger mijn kost ver­diende in een fabriek om tijdens mijn vrije uren belangeloos en vanuit puur esthetische motieven met let­teren bezig te zijn. Want niets belet een mens te blijven scheppen en in deze stilstand het nieuwe te ontdekken dat steeds weer verbaast.

   Dat ik vandaag niet langer naar nieuw werk streef, geeft aan de buitenstaander wellicht de indruk dat mijn levendige vuur werd ge­blust, mijn jeugdig hart getemd. Het tegendeel is waar. Minder opgeslorpt, is er zelfs een voltijdse dagtaak bijgekomen! Door te proberen het onmogelijke mogelijk te maken, heb ik mezelf tot een ontdekkingsreiziger gepromoveerd. Zonder hiervoor een stap te zetten strekt zich een onvermoed landschap vol rijkdommen voor me uit. Elke ge­waar­wor­ding opent een grenzeloze diepte, een wereld van subtiele genietingen.

                                                                 EINDE

Robert Baeken - Antwerpen, 23 oktober 2026

Geen opmerkingen:

Een reactie posten